Het is drie uur ’s nachts in de duinen tussen Nieuwpoort en De Panne. Een patrouille merkt beweging op, een drone gaat de lucht in en al snel wordt een groep mensen gelokaliseerd die zich verschuilt in het donker. Extra ploegen worden opgeroepen. Wat volgt is intussen een gekend scenario: controle, identificatie, transport, administratie. Tegen de ochtend is de rust teruggekeerd. Maar niet voor lang.
Dit soort interventies speelt zich steeds vaker af aan de Belgische kust. Opvallend daarbij is waar die druk het zwaarst voelbaar is: niet in de grootste steden, maar net in de kleinere politiezones. Korpsen zoals Politiezone Westkust en Politiezone Middelkerke staan vandaag op de eerste lijn van een probleem dat hun schaal eigenlijk overstijgt.
Die zones beschikken over minder personeel, minder gespecialiseerde middelen en een beperktere financiële armslag dan grotere korpsen. En toch krijgen ze vaak dezelfde of zelfs een hogere druk te verwerken. Transmigranten en smokkelnetwerken zoeken immers bewust de minder gecontroleerde zones op: duingebieden, kleine toegangswegen, parkings langs de snelweg. Net daar waar de politiecapaciteit dunner is.
Op het terrein vertaalt zich dat in harde keuzes. Een nachtelijke actie waarbij 40 of 50 agenten nodig zijn, betekent in een kleine zone dat een groot deel van het korps tegelijk wordt ingezet. Andere opdrachten zoals wijkwerking, verkeerscontroles, lokale interventies worden uitgesteld of afgeschaald. De rek is er snel uit.
Het kostenplaatje weegt zwaarder door dan in een grote stad die de impact van extra overuren, materiaal en logistiek nog kan spreiden. In kleinere politiezones komt die extra kost veel directer binnen. Elke extra patrouille, elke inzet van federale steun, elke administratieve afhandeling heeft een voelbare budgettaire impact. Die inzet heeft een prijs. Extra overuren, verschoven prioriteiten en investeringen in materiaal (zoals drones, voertuigen en tijdelijke opvangcapaciteit) wegen op de budgetten van lokale politiezones. Bovendien gaat het niet om éénmalige kosten: het probleem is structureel, waardoor ook de uitgaven dat zijn. Elke nachtelijke patrouille, elke controleactie en elke administratieve verwerking van opgepakte transmigranten vraagt opnieuw capaciteit en dus geld.
De cijfers liegen er niet om. Het aantal onderscheppingen ligt fors hoger dan een jaar geleden. Dat vertaalt zich ook op het terrein: meer patrouilles, meer nachtelijke controles, en steeds vaker het gebruik van technologie zoals drones. Voor lokale politiezones betekent dat een stevige belasting. Niet alleen operationeel, maar ook financieel.
Daar komt nog iets bij: inefficiëntie in het systeem zelf. Uit eerdere evaluaties blijkt dat politiediensten vaak tijd en middelen verliezen aan administratieve procedures en herhaalde registraties . Met andere woorden: niet alleen de aanwezigheid op het terrein kost geld, ook de afhandeling achteraf slorpt capaciteit op.
En dan is er het resultaat. Dat blijft beperkt. Wie vandaag wordt opgepakt, duikt morgen soms gewoon opnieuw op. Het zogenaamde “draaideur-effect” is geen abstract begrip meer, maar dagelijkse realiteit voor wie aan de kust werkt. Politiediensten doen wat ze kunnen binnen hun bevoegdheden, maar botsen op de grenzen van een systeem dat elders beslist wordt. Wanneer een illegaal opgepakt wordt door de politie dan verwittigt die de “Dienst Vreemdelingenzaken”, die dan, meestal “Bevel tot het verlaten van het grondgebied” aflevert. Jaarlijks worden er in België tussen de 25.000 en 30.000 van deze bevelen afgeleverd. Slechts ongeveer 15 tot 20% van de personen die een dergelijk bevel krijgen, verlaat het land. Vaak hebben aangehouden illegale personen meerdere van deze documenten op zak, bij hun aanhouding. Dat vreet aan de motivatie van de politieambtenaren, zeker wanneer de inspanningen zo groot zijn.Tegelijk moet erkend worden dat de inspanningen niet volledig zonder effect zijn.
In vergelijking met Frankrijk vertrekken er nog altijd relatief weinig boten vanuit België. De controles lijken dus wel degelijk een afschrikkend effect te hebben. Alleen: dat betekent niet dat het probleem verdwijnt. Het verschuift. Naar andere kustlijnen, andere routes, of simpelweg naar een later moment.
Op Europees niveau wordt dit al langer erkend. De Europese Unie zet in op een combinatie van strengere buitengrensbewaking, samenwerking met transitlanden en het aanpakken van mensensmokkelnetwerken. Denk aan de versterkte rol van Frontex en akkoorden met derde landen om migratiestromen te beheersen. Het uitgangspunt is duidelijk: migratie is een gedeelde verantwoordelijkheid.
Maar daar wringt het ook. Lidstaten blijven het onderling oneens over opvang, terugkeer en verdeling van migranten. Daardoor blijft een echt sluitend beleid uit. Voor landen aan de buitengrenzen én voor transitlanden zoals België betekent dat dat zij intussen het probleem beheren met de middelen die ze hebben en dat vaak tegen een aanzienlijke kost.
De Belgische kust is daar een goed voorbeeld van. Wat zich daar afspeelt, is geen geïsoleerd fenomeen, maar een lokale uiting van een groter Europees spanningsveld. Politiediensten draaien op volle toeren en betalen daar letterlijk en figuurlijk de prijs voor, maar werken in zekere zin in een vacuüm: ze kunnen ingrijpen, maar niet oplossen.
Misschien is dat de ongemakkelijke conclusie: de inzet is groot, de kosten lopen op, en het engagement van de politie is reëel, maar zonder een coherenter Europees kader blijft het dweilen met de kraan open. De vraag is niet alleen hoe lang dit vol te houden is, maar ook of we bereid zijn te blijven investeren in een aanpak die vooral tijd koopt, en zelden een definitief antwoord biedt.
