Waarom Oekraïne een tekort aan wapens heeft, maar ze tegelijk zelf aan de wereld verkoopt

Het klinkt vreemd voor een land dat nog altijd westerse luchtafweer en munitie nodig heeft, maar Oekraïne zit in sommige wapencategorieën met een overcapaciteit. Niet bij die cruciale systemen, maar wel als het gaat over drones en andere defensietechnologie waarin Oekraïne de voorbije jaren razendsnel is gegroeid.

President Volodymyr Zelensky maakte deze week bekend dat de export van Oekraïense wapens “realiteit” wordt. Niet zomaar, benadrukte hij. Het front krijgt voorrang. Alleen wat bovenop de Oekraïense militaire noden geproduceerd kan worden, mag naar het buitenland.

Volgens Zelensky is er in bepaalde productiecategorieën intussen tot 50 procent overtollige capaciteit. Die wil Kiev niet laten stilvallen. Oekraïense bedrijven moeten hun extra productie aan bondgenoten kunnen verlopen. Met de opbrengst kan Oekraïne dan weer de wapens bekostigen die het vandaag het hardst nodig heeft.

Oekraïne kijkt voor de export nu in de eerste plaats naar drones. Het nieuwe exportmodel heet dan ook ‘Drone Deals’. Oekraïne is in vier jaar tijd uitgegroeid tot een van de belangrijkste proeftuinen voor oorlogsvoering met drones. Van FPV-toestellen (first person view, met een camera) tot grondrobots en maritieme drones.

Oekraïense bronnen hebben het over ruim 160 bedrijven die samen meer dan 8 miljoen FPV-drones per jaar kunnen maken. Ook onderscheppingsdrones, die vijandelijke drones uit de lucht moeten halen, zijn belangrijk. Vooral landen die een relatief goedkoop antwoord zoeken op aanvallen met Iraanse Shahed-drones of vergelijkbare toestellen, vinden de Oekraïense onderscheppingsdrones interessant.

Maar de plannen blijven niet beperkt tot drones. Zelensky sprak ook over raketten, munitie, software en andere technologische uitwisseling. De export gaat dus ook over kennis. Hoe bouw je goedkope, snel aanpasbare systemen die aan het front nuttig zijn?

Dat de Oekraïense wapenindustrie de voorbije jaren een hoge vlucht nam, is het gevolg van pure noodzaak. Toen Rusland in februari 2022 binnenviel, kon Oekraïne niet wachten op trage aankoopprocedures of jarenlange ontwikkelingstrajecten. Het moest sneller.

Zo ontstond er een eigen defensie-industrie die directer op de noden van het front inspeelt dan die van veel andere westerse landen. Wat vandaag niet werkt aan de frontlijn, wordt morgen aangepast in een werkplaats of fabriek. Zeker bij drones is die wisselwerking cruciaal. Rusland stoort signalen, verandert frequenties en past zijn tactieken voortdurend aan.

Naast de oude defensie-industrie is er een nieuwe laag ontstaan van private bedrijven en start-ups. Kleine teams kunnen wapens ontwikkelen die onmiddellijk nodig zijn. Niet alleen drones, ook sensoren, stoorzenders en grondrobots.

Ook de staat zelf is veel meer gaan investeren. Volgens de Oekraïense Nationale Veiligheids- en Defensieraad wordt de productiecapaciteit van de defensie-industrie in 2026 geraamd op 55 miljard dollar, 55 keer meer dan bij het begin van de Russische invasie.

De keerzijde is dat de industrie in bepaalde domeinen sneller is gegroeid dan de Oekraïense begroting kan volgen. Daarom wordt export nu een manier om die capaciteit niet te laten stilvallen.

Oekraïne wil dan wel exporteren, maar ook niet aan om het even wie. Zelensky zegt dat de export alleen bedoeld is voor partnerlanden. Het gaat dus niet om een vrije wapenmarkt, maar om gecontroleerde verkoop aan landen die Oekraïne steunen. De regio’s die worden genoemd zijn Europa, het Midden-Oosten, de Golfregio en enkele partnerlanden rond de Kaukasus. Er zou ook een voorstel op tafel liggen voor de Verenigde Staten.

Overigens is de export niet helemaal nieuw. Oekraïne maakte de voorbije maanden al drone- en defensieafspraken met onder meer Duitsland, Noorwegen en Nederland. In februari kondigde Zelensky aan dat Oekraïne in 2026 tien exportcentra in Europa wil openen. Ook zei hij toen dat Oekraïense drones in Duitsland geproduceerd zouden worden.

Dat maakt de grens tussen export en samenwerking dunner. Oekraïne verkoopt niet alleen een product, maar ook oorlogservaring. Voor Europa en andere partners is dat aantrekkelijk want ze krijgen toegang tot technologie die niet in een oefening, maar in een echte oorlog is getest. Oekraïne bouwde ook veiligheidscontacten uit met Saudi-Arabië, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Turkije, Syrië en Azerbeidzjan.

Toch houdt zo’n strategie ook risico’s in, met als grootste risico dat gevoelige technologie via tussenpersonen, lekken of derde landen in Rusland terechtkomt. Dat geldt zeker voor drones, software, elektronische oorlogsvoering en langeafstandssystemen. Daarom wil Kiev werken met vergunningen, vaste procedures en controle door de veiligheidsdiensten. President Zelensky sprak over een vereenvoudiging van bureaucratische regels, tegelijk moet worden verhinderd dat Oekraïense wapens in Russische handen belanden.

Er is ook een politiek risico. Zolang Oekraïense soldaten aan het front tekorten hebben, kan elke exportdeal gevoelig liggen. Kiev zal telkens moeten uitleggen dat het niet gaat om wapens die het eigen leger nodig heeft, maar om extra productie in sectoren met een overcapaciteit.