Russische huurlingen lijden nederlaag in Mali: het Africa Corps luidde met wreedheden zijn eigen ondergang in

“Allahu akhbar! Allahu akhbar!”, roepen Malinese Toeareg-rebellen, terwijl zware groene vrachtwagens tegen de achtergrond van een woestijnlandschap voorbijrijden. Een van de rebellen steekt een – buitgemaakte? – Russische vlag omhoog om met de inzittenden van de vrachtwagens te spotten.

In de wegrijdende trucks zitten leden van het Russische Africa Corps, de opvolger van de beruchte Wagner-groep. De beelden van de terugtrekking uit de Noord-Malinese stad Kidal zijn ondertussen viraal gegaan en zijn bijzonder pijnlijk voor het Kremlin. Ze tonen hoe machteloos het Africa Corps is.

De Russen vertrokken uit hun basis bij Kidal met de staart tussen de benen. Er werd geen schot gelost. De Russen zagen dit weekend dat ze volledig omsingeld waren en verlieten hun kampement zonder enig weerwerk te bieden.

De terugtrekking uit Kidal is het gevolg van een blitzoffensief dat Malinese rebellen zaterdag zijn gestart. Ze namen daarbij niet enkel de strategisch gelegen stad Kidal in, maar vielen ook de hoofdstad Bamako aan. Die dreigen ze nu met een belegering af te sluiten.

Het offensief doet de militaire junta in het land wankelen. De minister van Defensie, Sadio Camara, is zaterdag gedood. Dinsdag pas durfde Assimi Goita, de leider van de junta, in het publiek zijn gezicht te laten zien. Er werden beelden verspreid van Goita tijdens een meeting met de Russische ambassadeur.

Zowel Rusland als de junta zit zwaar in de problemen door de toestand in het land. “De Russen zijn in 2021 in Mali aangekomen”, zegt Ulf Laessing, Mali-expert bij de Duitse Konrad Adenauer Stiftung. “De Malinese junta had net de Franse troepen het land uitgezet. De Russen kwamen met de belofte dat zij wél iets aan de veiligheid konden doen.”

Al jaren zit de Malinese overheid verwikkeld in een conflict met Toeareg-rebellen, die zich van het centrale gezag willen afscheuren, en met een lokale tak van Al Qaida, waarvan de naam wordt afgekort als JNIM. Het succes van het offensief van dit weekend was te danken aan een goede samenwerking tussen die twee.

Het offensief toont ook nog maar eens dat er van die Russische belofte van veiligheid weinig in huis is gekomen.

Dat hebben de Russen volgens experts te wijten aan hun eigen strategie. In 2021 stuurden ze huurlingen van de Wagner-groep naar Mali. Die maakten daar prompt hun vreselijke reputatie waar. “Samen met het Malinese leger hebben ze slachtpartijen aangericht onder de bevolking”, zegt terreurexpert Pieter Van Ostaeyen. “Daarbij zijn hele dorpen ontvolkt.”

In 2023 kreeg Wagner het ook aan het eigen thuisfront aan de stok, toen baas Jevgeni Prigozjin een opstand lanceerde in Rusland. Het Kremlin sloeg die muiterij neer en ontbond nadien de Wagner-groep. Maar dat betekende niet dat de Russische huurlingen uit Mali vertrokken.

Het Kremlin bracht hen wel onder zijn eigen gezag. Het hield het Africa Corps boven de doopvont. Dat zou een rechtstreeks onderdeel worden van het ministerie van Defensie. De Russische overheid zou voortaan dus zélf privésoldaten verhuren aan wie daar geld voor veil had.

In Mali liet het Kremlin zijn oog vallen op de bodemrijkdommen – goud! – van het land. Ook aan de regimes van Burkina Faso en Niger levert Rusland ‘veiligheid’ tegen betaling. Het wil tonen dat het kan slagen waar westerse troepen in het verleden zijn gefaald.

Maar in Mali delft het Africa Corps stilaan het onderspit. Dat is volgens experts toe te schrijven aan de strategie om de rebellenbewegingen met terreurcampagnes uit te roeien. Daardoor hebben de Russische huurlingen een groep als JNIM juist groot gemaakt.

Die aan Al Qaida gelieerde groep profileert zich in Mali als een lokale verzetsbeweging die zich tegenover de eigen bevolking gemoedelijk opstelt. “JNIM is goed in het winnen van hearts and minds”, zegt Van Ostaeyen. “De groep weet veel jongeren te overtuigen die door armoede en werkloosheid in een uitzichtloze situatie zitten.”

Door het uitblijven van succes heeft het Africa Corps zijn activiteiten afgebouwd. Sinds vorig jaar houden de huurlingen zich volgens Laessing minder bezig met gevechtsmissies.

Hun focus ligt op het trainen van Malinese soldaten en het beveiligen van regeringsleden. “Ze worden wel érg goed betaald om niet te vechten”, zegt Laessing. “Ook daar is in Mali veel frustratie over.”