De Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva zette tijdens de openingssessie de toon en verklaarde dat de strijd om de waarheid net zo cruciaal is geworden als de strijd om de uitstoot terug te dringen. COP30 zou “een nieuwe nederlaag voor klimaatontkenners” moeten markeren, zei hij.
Woensdag ondertekenden twaalf landen – waaronder Brazilië, Canada, Frankrijk, Duitsland en Spanje – de eerste Verklaring over de Integriteit van Informatie over Klimaatverandering, waarmee zij zich ertoe verbinden de lawine van valse inhoud te bestrijden en degenen die in de frontlinie van de waarheid staan te beschermen: journalisten, wetenschappers en milieuonderzoekers.
De verklaring, gepresenteerd in het kader van het Global Initiative for Climate Change Information Integrity, roept op tot concrete maatregelen om netwerken van klimaatleugens te ontmantelen en op bewijs gebaseerde stemmen te beschermen tegen intimidatie en aanvallen.
João Brant, de Braziliaanse minister van Digitaal Beleid, zei dat het doel eenvoudig maar urgent is: “een golf van waarheid creëren.”
Het initiatief, dat in juni werd gelanceerd, is een partnerschap tussen Brazilië, het Department of Global Communications van de Verenigde Naties en UNESCO.
“Desinformatie, intimidatie van deskundigenstemmen, polariserende echokamers en het verdwijnen van onafhankelijke journalistiek ondermijnen het vertrouwen in wat echt is. Tegelijkertijd gebruiken machtige belangen de klimaatverandering als wapen om actie te stoppen en te saboteren”, zegt Charlotte Scaddan, Senior Advisor on Information Integrity bij de Verenigde Naties.
Hij waarschuwde dat desinformatie over het klimaat veel verder gaat dan ontkenning. “Het ondermijnt klimaatactie door onderzoekers en journalisten aan te vallen, de wetenschappelijke consensus in twijfel te trekken en valse verhalen rond oplossingen te creëren”, zei hij. « We zien geavanceerd ‘witwassen van informatie’: valse claims circuleren op meerdere platforms om geloofwaardig over te komen. »
Het nieuwe Global Initiative for Climate Change Information Integrity van de Verenigde Naties heeft tot doel het tij te keren. Gebaseerd op drie pijlers (onderzoeksfinanciering, verzameling van bewijsmateriaal en integratie in COP-processen) heeft het initiatief al grote vooruitgang geboekt: informatie-integriteit is nu voor het eerst onderdeel van de COP-actieagenda. “We kunnen geen klimaatactie en een leefbare toekomst bereiken zonder data-integriteit”, benadrukte mevrouw Scaddan.
“De komende maanden zullen bepalen of we de informatieomgeving die essentieel is voor democratische besluitvorming en mondiale samenwerking kunnen behouden.”
Desinformatie: een directe bedreiging voor COP30
Frederico Assis, speciaal gezant voor informatie-integriteit van de COP30, waarschuwde dat de inzet niet hoger kon zijn. “Desinformatie, gedreven door obscurantistische wereldbeelden, voedt politiek extremisme en brengt levens in gevaar”, vertelde hij aan UN News, eraan toevoegend dat er een reëel gevaar bestaat van inmenging in klimaatonderhandelingen.
“Er bestaat brede erkenning dat desinformatie elk onderdeel van het COP-proces kan beïnvloeden en compromitteren: het diplomatieke onderhandelingsproces, de actieagenda of mobilisatie en topconferenties. Al onze inspanningen zullen in gevaar komen als we de verkeerde informatie, die voortkomt uit ontkenning, niet adequaat aanpakken”, aldus Assis.
Hij benadrukte de rol van algoritmen die ‘samenzweerderige en manipulatieve’ inhoud versterken, waarbij ze vaak ‘verfijnde tactieken gebruiken om valse berichten te verspreiden’. Hun mandaat: de kwestie onder de aandacht van het publiek houden en politieke, religieuze en sociale leiders, het maatschappelijk middenveld en de media mobiliseren om te reageren.
De code achter klimaatleugens kraken
Voor het eerst is informatie-integriteit op de officiële COP-agenda verschenen, een mijlpaal die volgens Guilherme Canela van UNESCO al veel eerder had moeten plaatsvinden.
In een gesprek met UN News benadrukte Canela dat het mondiale initiatief tot doel heeft de machinerie bloot te leggen die klimaatdesinformatie aandrijft.
“We weten nog steeds heel weinig over wat hierachter zit. Wie financiert deze publicaties bijvoorbeeld en waarom verspreiden ze zich sneller dan andere soorten inhoud? Hoe gebeurt dat? Als we deze mechanismen niet begrijpen, is het erg moeilijk om effectieve strategieën te ontwerpen om dit fenomeen te bestrijden. “De kern van dit mondiale initiatief is juist het financieren, vooral in het Zuiden, van onderzoeksjournalistiek en onderzoeksprojecten om te ontdekken wat er werkelijk gebeurt”, zei hij.
Het Global Climate Change Information Integrity Fund, dat in het kader van dit initiatief werd opgericht, heeft al 447 voorstellen uit bijna 100 landen aangetrokken. Gesteund door een initiële 1 miljoen dollar uit Brazilië ondersteunt het fonds de eerste ronde van projecten, waarvan bijna tweederde afkomstig is uit ontwikkelingslanden.
Canela beschreef het als “zeer verheugend” om te zien dat het onderwerp “op de COP30 met zoveel kracht werd aangenomen”.
De veranderende tactieken van desinformatie
María Clara Moraes, VN-geverifieerde kampioen en mede-oprichter van het Marías Verdes-platform, kent de strijd goed. Met meer dan een half miljoen volgers op TikTok zegt hij dat het bestrijden van desinformatie over het klimaat “heel goed mogelijk is, maar ook uiterst uitdagend.”
Hij waarschuwt dat deze campagnes goed georganiseerd zijn en “gesteund worden door sterke krachten, vooral de fossiele-brandstofindustrie.” Zijn verhalen, zegt hij, ‘veranderen van vermomming’ in de loop van de tijd.
‘Er zijn verschillende soorten desinformatie. Een van de krachtigste is om te zeggen dat het te laat is, dat er niets meer gedaan kan worden of dat gebeurtenissen als COP30 geen verschil maken. Dat is ook desinformatie. Zeggen: ‘Dit werkt niet, het is te langzaam, te complex, te frustrerend.’ Maar ja, het is belangrijk. We moeten voortdurend de waarde van het multilateralisme en het belang van dit soort ruimtes herbevestigen”, aldus hij.
Een generatie die weigert op te geven
Ondanks de uitdagingen vertelde mevrouw Moraes ons dat ze hoop ziet in de jongere generaties. Door inhoud te produceren die gebaseerd is op wetenschap en duurzaamheid, zegt hij bewustzijn over de klimaatcrisis groeit snel.
Volgens haar zijn jonge mensen ‘een grote bron van hoop en optimisme’. Dringt er bij iedereen op aan om zijn steentje bij te dragen aan het creëren van ‘microrevoluties’ door middel van alledaagse beslissingen die klimaatactie ondersteunen en systemische verandering stimuleren.
VN-nieuws is berichtgeving vanuit Belémwaardoor u op de eerste rij verslag kunt doen van alles wat er op COP30 gebeurt.