De onrust begon afgelopen donderdag. In de Golf van Oman werd een vrachtschip geraakt door een onbekend projectiel. Het schip was eerder door de Straat van Hormuz gevaren. Hoewel onduidelijk is waar het projectiel vandaan kwam, wordt Iran verdacht van het afvuren hiervan.

Die verdenking bestond in ieder geval bij de Verenigde Staten. Vrijdag voerden zij vergeldingsaanvallen uit op militaire doelen in Iran, naar eigen zeggen omdat de voorwaarden van het staakt-het-vuren waren geschonden. Als reactie daarop, vuurde Iran zaterdag weer drones af op Bahrein en Koeweit, en werd een schip in de Straat van Hormuz aangevallen.

Piepjong principeakkoord 

De VS en Iran sloten op 17 juni een ‘memorandum van overeenstemming’. Een principeakkoord met veertien punten, waaronder een staakt-het-vuren en de opening van de Straat van Hormuz. Het akkoord is zestig dagen geldig, daarin moet verder onderhandeld worden over vrede tussen beide landen. 

Het akkoord staat door de nieuwe aanvallen op losse schroeven, al was het nooit heel stevig. « De VS en Iran zijn aartsvijanden, elk staakt-het-vuren tussen beide landen is wankel », zegt Midden Oostenverslaggever Floor Brands. « Ik verwacht dat het na deze korte geweldsuitbarsting wel weer rustig wordt. Daar hebben beide partijen het meeste aan. Voor eventjes dan. »

Ondertussen is de Straat van Hormuz nog wel open. Zondagochtend voer het 366 meter lange containerschip Galapagos van de Franse rederij CMA CGM er doorheen. Volgens de rederij is dat een belangrijke mijlpaal.

Iran wil onderste uit de kan

Waarom Iran donderdag met een nieuwe escalatie begon, laat zich raden, meent Brands. « Het zijn ingewikkelde gesprekken die Amerikanen en het Iraanse regime momenteel voeren. Iran wil het onderste uit de kan halen en is bereid heel ver te gaan om dat te bereiken. »

De Straat van Hormuz is bij zulke onderhandelingen de belangrijkste troefkaart van het regime. « Iran kreeg deze oorlog – en daarmee ook het middel ‘afsluiting van de Straat van Hormuz’ – in de schoot geworpen. Ze hebben in de afgelopen maanden gemerkt hoe ze dat kunnen inzetten. Op het moment dat tijdens onderhandelingen iets niet wordt toegezegd, kunnen ze altijd weer dreigen de Straat van Hormuz te sluiten. »

Oorlog pakt voordelig uit voor regime

De oorlog tussen de VS en Iran begon op 28 februari dit jaar. De VS voerde toen, samen met Israël, grootschalige luchtaanvallen uit op Iran. Daarbij doodden ze verschillende Iraanse hoogwaardigheidsbekleders, waaronder ayatollah Ali Khamenei, de opperste leider van het land.

Opvallend is dat de oorlog die erop volgde, lijkt uit te pakken in het voordeel van Iran, zegt Brands. « Als we gewoon even de balans opmaken: voor 28 februari was Iran totaal geïsoleerd. Het leed onder internationale sancties, er waren binnenlandse protesten en de bondgenoten in andere landen waren grotendeels van de kaart geveegd. Het veertienpuntenplan van vorige week bevat het opheffen van de sancties en herstelbetalingen aan Iran. Ondertussen zit het regime steviger in het zadel dan ooit. Dat was allemaal ondenkbaar begin dit jaar. » 

In onderstaande video leggen VS-correspondent Erik Mouthaan en Midden Oosten-verslaggever Floor Brands uit wat er in de voorlopige afspraken tussen de VS en Iran staat: