Het is niet zo lastig politici en experts te vinden die het erover eens zijn dat Iran een moorddadig regime heeft en zich schuldig maakt aan grove mensenrechtenschendingen.

« Maar dat rechtvaardigt niet dat je een land om die reden aanvalt », zegt Anna Marhold, universitair docent aan de Universiteit Leiden en expert in het internationaal recht. « Dat lijkt de politiek maar moeilijk te begrijpen. »

Het kabinet heeft inmiddels zelf de conclusie getrokken dat de aanvallen in strijd zijn met het internationaal recht. Minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) herhaalde dat de afgelopen weken nog maar eens in de Tweede Kamer.

Toen de Verenigde Staten en Israël begonnen met hun aanvallen op Iran, worstelde het kabinet hoe daarmee om te gaan. Op papier zijn het bondgenoten, dus sprak het kabinet over « begrip ». Maar Nederland werd net zoals alle andere EU-landen verrast door de acties, en de rechtvaardiging van de aanvallen was moeilijk te verdedigen.

Nu, honderd dagen later, is de situatie alleen maar verslechterd. « Ik durf wel te zeggen dat Iran goed heeft gegokt door de oorlog te verbreden naar andere landen in de regio », zegt Paul Aarts, als Midden-Oostendeskundige verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. « Daardoor is de druk op de VS aanzienlijk toegenomen. »

Daarbij heeft Iran de gehele wereldeconomie gegijzeld door de Straat van Hormuz te claimen, zegt Aarts. « Iran heeft daarmee een wapen gevonden dat het niet snel uit handen zal geven. Dat is een enorm goede kaart. »

Toch benadrukte Berendsen dat de Nederlandse positie ongewijzigd blijft. Er is dus nog steeds « begrip » voor de VS en Israël.

Want, zo somde de buitenlandminister op, het Iraanse regime is een bedreiging voor het eigen volk en de regio, het land heeft nog steeds een atoomprogramma, het steunt vijandelijke groeperingen, de lange arm van Teheran reikt tot in Nederland en het land steunt de Russen met hun oorlog tegen Oekraïne.

Maar de lijst met nadelen wordt steeds langer. De Straat van Hormuz is dicht en is in handen van Iran, de voedsel- en energieprijzen stijgen wereldwijd, er dreigen voedseltekorten, er is geen sprake van een regimewisseling, de oorlog is uitgebreid naar de omliggende landen, de VS heeft veel Patriot-raketten gebruikt die Oekraïne goed had kunnen gebruiken en een atoomakkoord is verder weg dan ooit.

« Er is niet eens zicht op een oplossing », verzucht PRO-Kamerlid Kati Piri. « Er is meer slechts dan goeds uit gekomen. »

Piri kan er met haar hoofd niet bij dat het kabinet nog steeds begrip heeft voor de acties van de VS en Israël. « Hoe je het ook bekijkt, ik begrijp niets van het kabinetsstandpunt. »

Inmiddels klinkt er ook kritiek vanuit de coalitie. CDA-leider Henri Bontenbal zei onlangs bij Pauw & De Wit dat hij het woord begrip « zelf niet meer zou gebruiken ». D66-Kamerlid Hanneke van der Werf had het deze week in de Kamer over « een blunder die zonder enige directe aanleiding de wereldorde verder heeft ontwricht ».

Alleen de VVD staat nog vierkant achter het kabinetsstandpunt. « De proxy’s die door Iran worden gesteund, zijn nog steeds krachtig en richten nog steeds schade aan », zei VVD-Kamerlid Nicole Maes. « Daarom heb ik begrip voor de aanval. »

Maar de dubbele boodschap – erkennen dat de aanval buiten het internationaal recht is en er toch begrip voor hebben – kan nadelige gevolgen hebben.

« Je wordt op een gegeven moment niet meer serieus genomen als voorvechter van vrede en recht », zegt expert Marhold. « Je speelt machtspolitiek in de hand. Dat kunnen we ons als middelgroot land echt niet veroorloven. »

Marhold ziet ook wel dat landen zoals de VS nu internationale regels die ze ooit verdedigden aan de laars lappen. Maar de universitair docent ziet dat er ook nog veel overeind staat. « Stel, er worden een paar verkeersregels overtreden, moet je dan alle verkeersregels maar overboord gooien? Je maakt dan ook kapot wat je in tientallen jaren hebt opgebouwd. »

Marhold benadrukt dat Nederland altijd een voorvechter is geweest van de internationale rechtsorde, en dat dankzij instituties zoals het Internationaal Strafhof in Den Haag veel voor elkaar is gekregen. « Politici onderschatten echt wat we allemaal hebben bereikt met internationale gerechtshoven waarin geschillen zijn beslecht », zegt Marhold. « Dat heeft op sommige plekken de wereld een stukje eerlijker gemaakt. »

Ook Aarts breekt een lans voor het internationaal recht en komt met een hartenkreet. « Het internationaal recht is niet heilig, maar het is wel het enige dat we hebben. » De Midden-Oostendeskundige moet denken aan een uitspraak van oud-VN-chef Dag Hammarskjöld. « De Verenigde Naties zijn niet in het leven geroepen om ons naar de hemel te leiden, maar om ons te behoeden voor de hel. »