« Ik was vergeten hoe heftig het was », zegt Patrice Evra, oud-aanvoerder van het Franse nationale team, in de Netflix-documentaire Les Bleus en grève over het voor de Fransen rampzalig verlopen WK voetbal van 2010. « Deze leugen duurt nu al vijftien jaar. »

Evra doelt op Raymond Domenech, destijds bondscoach van het Franse elftal. Zijn mismanagement was volgens de linksback de reden dat Frankrijk slechts één punt pakte en met de staart tussen de benen naar huis ging. Maar in de media en de politiek ontstond het beeld dat de crisis werd veroorzaakt door een luie, arrogante en verwaande selectie.

« Het Franse elftal vecht nog steeds tegen 2010 », zegt Simon Kuper. Hij is columnist bij de Financial Times, auteur van het WK-boek De wereld aan mijn voeten en woonachtig in Parijs. Het beeld dat een aantal niet-witte spelers in verzet kwam en in staking ging, bleef volgens hem in de hoofden van veel Fransen hangen.

En hoewel het drama van 2010 op sportief vlak inmiddels ver achter ‘Les Bleus’ ligt – in 2018 won Frankrijk het WK, in 2022 haalde het de finale – vecht de huidige generatie topvoetballers nog altijd tegen dat beeld. Dat heeft veel te maken met radicaal-rechtse politici, die de Franse voetballers graag het verwijt van een gebrek aan vaderlandsliefde maken.

« Rassemblement National (de partij van Marine Le Pen, red.) heeft twee vijanden: niet-witte Fransen met buitenlandse roots en multimiljonairs », zegt Kuper. « Veel Franse voetballers behoren tot beide categorieën. Onder de radicaal-rechtse aanhang staan ze 3-0 achter. »

De gespannen relatie tussen het Franse voetbalelftal en radicaal-rechts is niet nieuw. Die vindt zijn oorsprong in 1998, het jaar dat Frankrijk voor het eerst wereldkampioen werd. Tijdens dat toernooi, dat in eigen land plaatsvond, kwamen er volgens Kuper een hoop dingen samen.

« Het Franse succes van ’98 hangt voor een groot deel samen met de groei van de Parijse buitenwijken », zegt hij. « Sinds de jaren zestig was het aantal mensen dat in de banlieues leefde gestegen van drie miljoen tot acht miljoen. » In die periode kwamen ook veel inwoners van voormalige koloniën naar de Franse hoofdstad.

« De spelers in het Franse elftal zijn niet naar Frankrijk gehaald omdat ze goed kunnen voetballen », zegt Kuper. « Het zijn allemaal spelers die daar al woonden en in Frankrijk het voetballen hebben geleerd. Ze zijn een product van de grote steden en buitenwijken. »

Maar dat deed er niet toe voor Jean-Marie le Pen, vader van dochter Marine en haar partij Rassemblement National (RN), die Jean-Marie in de jaren zeventig oprichtte als Front National. In 1996 zei hij dat het « kunstmatig » is om spelers met een migratieachtergrond te selecteren. Zij zouden volgens hem alleen op papier Frans zijn.

Le Pen vergat erbij te zeggen dat in de selectie van 1998 maar één speler niet in Frankrijk was geboren: aanvoerder Marcel Désailly. Radicaal-rechts probeert altijd te appelleren aan een gevoel van Frans-zijn, zegt de Frans-Nederlandse socioloog Laurent Chambon Guéguen. « Maar er is niet zoiets als een Franse etniciteit: er zijn heel veel verschillende etnische groepen die allemaal de Franse nationaliteit hebben. »

Désailly noemde Front National na Le Pens uitspraken « fascistisch » en riep Fransen op om niet op die partij te stemmen. Zijn voorbeeld werd gevolgd door tal van voetballers in de decennia erna, van Lilian Thuram tot zijn zoon Marcus (lid van de huidige WK-selectie) en voetbaliconen als Zinédine Zidane en Kylian Mbappé, die zich nadrukkelijk uitspraken tegen de partij van Le Pen.

Laatstgenoemde is uitgegroeid tot het gezicht van het verzet tegen radicaal-rechts binnen de huidige generatie. Onlangs zei de Franse captain een uitgebreid interview met Vanity Fair dat hij « weet wat het voor mijn land betekent als die mensen aan de macht komen ». RN-leider Jordan Bardella sneerde terug dat Paris Saint-Germain na het vertrek van Mbappé in 2024 ineens in staat bleek de Champions League te winnen.

De huidige bondscoach – Didier Deschamps – heeft volgens Kuper van diversiteit binnen de selectie juist zijn kracht gemaakt, door respectvol met spelers om te gaan. Maar de spanningen binnen de voetbalbond (FFF) blijven voelbaar. Een jaar na het mislukte WK van 2010 werd er achter gesloten deuren van de FFF gesproken over quota voor zwarte en Noord-Afrikaanse spelers in de selectie van ‘Les Bleus’.

De spanningen werden opnieuw voelbaar toen Karim Benzema, voormalig topscorer van Real Madrid en moslim, niet werd geselecteerd nadat hij had geweigerd La Marseillaise (het Franse volkslied) mee te zingen. Benzema beschuldigde bondscoach Deschamps ervan te buigen voor een racistisch deel van Frankrijk.

Het succes dat in de jaren erna onder de huidige generatie topvoetballers volgde, verbloemde een hoop. Maar onder de oppervlakte sluimerde de angst dat het succes zou worden overschaduwd door ophef. Na de gewonnen WK-finale van 2018 rende een klein legertje medewerkers van de Franse bond het veld op met Franse vlaggen om die uit te delen aan de spelers, zag Kuper van de tribunes.

« Er was grote angst dat spelers met een vlag van Algerije, Senegal of Gambia om hun schouders de ereronde zouden maken. De bond wikkelde ze letterlijk in de tricolore, omdat ze wisten: het Franse volk mag niets te klagen hebben. »

Of het Franse volk iets te klagen heeft hangt af van of ‘Les Bleus’ de torenhoge verwachtingen kunnen inlossen. En alsof het zo had moeten zijn, trapt Frankrijk het WK af tegen Senegal – een voormalige kolonie van Frankrijk.

« Zolang ze winnen, zijn ze populair », zegt Kuper. Maar verloopt een toernooi rampzalig – zoals in 2010 – dan kunnen de voetballers volgens hem veranderen in vijanden van het volk.