Filippo Grandi meldde dat voor het eerst in bijna tien jaar het aantal vluchtelingen en anderen die oorlog, geweld en vervolging ontvluchten, is afgenomen – van 123 miljoen eind 2024 tot ongeveer 117 miljoen vandaag.
« Dit lijkt misschien verrassend. Omdat de wereld er niet veiliger op is geworden, integendeel », zei hij, verwijzend naar conflicten in landen als Soedan, Gaza, Oekraïne en Myanmar.
Vrijwillige terugkeer is cruciaal
Deze “onverwachte daling” is grotendeels te wijten aan de terugkeer naar hun plaatsen van herkomst, voornamelijk Syrië en Afghanistan. De meesten waren vrijwilligers, ondanks de aanhoudende kwetsbaarheid van deze plaatsen.
“Het vrijwillige karakter van terugkeer is een belangrijk onderscheid waar de statistieken niet altijd rekening mee kunnen houden, aangezien de afname van het totale aantal gedwongen ontheemden helaas ook de terugkeer verklaart die niet vrijwillig was,” zei de heer Grandi.
De terugkeer van ontheemde Syriërs ‘illustreert heel duidelijk de dynamiek van vrijwilligerswerk’, zei hij tegen de ambassadeurs.
Sinds de val van het Assad-regime in december 2024 zijn ruim een miljoen vluchtelingen teruggekeerd, terwijl ongeveer twee miljoen mensen in Syrië zijn teruggekeerd naar hun oorspronkelijke gemeenschappen.
Meer steun voor Syrië
De heer Grandi benadrukte de noodzaak om Syrië te steunen, waar de teams van zijn vluchtelingenorganisatie UNHCRzijn ter plaatse en bieden geldelijke hulp, rehabilitatie van onderkomens, materialen en andere diensten om aan de onmiddellijke behoeften te voldoen.
‘Maar er is nog veel te doen’, zei hij. “De internationale gemeenschap, en in het bijzonder de donoren uit de Golfregio en Europa, evenals de internationale financiële instellingen, moeten hun steun voor de aanleg van infrastructuur, het herstel van de dienstverlening, de hervorming van de veiligheidssector en het economisch herstel opvoeren.”
Gedwongen terugkeer naar Afghanistan
De situatie van de Afghanen, en vooral van degenen die gedwongen zijn terug te keren uit Iran en Pakistan, is de andere factor achter de daling van de ontheemdingscijfers.
Beide landen verwelkomen al tientallen jaren Afghaanse vluchtelingen, die toegang hebben tot diensten “vrijwel op hetzelfde niveau als die van staatsburgers”. Bovendien kregen generaties van deze vluchtelingen, vooral vrouwen, onderwijs op lokale scholen.
“Maar de recente golven van gedwongen terugkeer naar Afghanistan ontnemen veel Afghaanse vluchtelingen de bescherming die ze nodig hebben, waardoor ze gedwongen worden terug te keren naar een omgeving waar mensenrechtenschendingen en discriminatie wijdverbreid zijn – vooral tegen vrouwen”, merkte hij op.
Bescherming en kansen
De heer Grandi legde uit dat gedwongen ontheemding “een complex fenomeen” is in die zin dat “mensen een land kunnen ontvluchten terwijl anderen terugkeren”, wat het geval is in Soedan en Zuid-Soedan.
Het antwoord is ook ‘een complexe uitdaging’, maar ‘de oplossing ligt niet in beperkingen, barrières en tegenslagen.’
Hij suggereerde dat “het strategischer is om naar volledige reisroutes te kijken en maatregelen te identificeren die bescherming en kansen bieden aan mensen die onderweg zijn en hun gastheren, zo vroeg mogelijk, voordat mensen meerdere grenzen overschrijden.”
Financieel tekort
De heer Grandi zal de komende weken UNHCR verlaten “na 10 moeilijke maar fascinerende jaren”.
Voordat hij zijn toespraak afsloot, legde hij uit hoe de “drastische en plotselinge bezuinigingen” dit jaar de organisatie en de hele humanitaire sector hebben getroffen.
UNHCR kampt met een tekort van 1,3 miljard dollar en verwacht dit jaar minder dan 4 miljard dollar te ontvangen, op een budget van 10,6 miljard dollar.
Hij drong er bij de donoren op aan om “de kloof te overbruggen” en snel flexibele toezeggingen te doen voor 2026.
