Na tientallen jaren van beloften en jaarlijkse topconferenties van Kyoto tot Sharm el-Sheikh blijft de planeet opwarmen en is de druk op regeringen en grote bedrijven om actie te ondernemen – en niet alleen maar te praten – nog nooit zo groot geweest.
Het houden van COP30 in Belém, aan de rand van het grootste regenwoud ter wereld, onderstreept wat er op het spel staat: het Amazonegebied is zowel een cruciale koolstofput als een frontlinie in de strijd tegen ontbossing en klimaatverandering.
De bijeenkomst van dit jaar heeft dan ook als doel om van koers te veranderen. Afgevaardigden zullen de nationale klimaatplannen herzien, aandringen op 1,3 biljoen dollar per jaar aan klimaatfinanciering, nieuwe stappen zetten om landen te helpen zich aan te passen en een “rechtvaardige transitie” naar schonere economieën bevorderen.
‘Het is tijd om te implementeren’
COP30 wordt beschouwd als een keerpunt: moment van de waarheid en een bewijs van mondiale solidariteit. De top begint maandag in Belém tegen een grimmige achtergrond: wetenschappers zeggen dat de planeet op koers ligt om tijdelijk de opwarmingslimiet van 1,5°C te overschrijden die is vastgelegd in het Akkoord van Parijs.
Deskundigen waarschuwen dat een dergelijke overvloed nog steeds van korte duur kan zijn, maar alleen als landen snel handelen om de inspanningen op te voeren om de uitstoot terug te dringen, zich aan te passen aan de gevolgen van het klimaat en financiering te mobiliseren.
In zijn toespraak op de Leaders Summit was de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, António Guterres, krachtig: “Dit is niet langer het moment voor onderhandelingen. Het is tijd voor implementatie, implementatie, implementatie.
Onder het Braziliaanse voorzitterschap zal COP30 draaien rond een actieagenda van dertig hoofddoelstellingen, elk aangestuurd door een ‘activeringsgroep’ die belast is met het opschalen van oplossingen.
De inspanning wordt a genoemd gezamenlijke inspanning – een inheems woord dat “collectieve taak” betekent – weerspiegelt de druk van Brazilië om het inheemse leiderschap en de deelname aan de conferentie en aan de mondiale strijd tegen de klimaatverandering onder de aandacht te brengen.
De regering zegt dat ze wil dat alle sectoren – van inheemse gemeenschappen tot bedrijfsleiders – helpen de klimaatbeloften uit het verleden waar te maken.
Financier de transitie
COP-actieagenda’s zijn gebaseerd op vrijwillige beloften en niet op bindende wetten. Maar de omvang van de noodzakelijke verandering is enorm: tegen 2035 jaarlijks minstens 1,3 biljoen dollar aan klimaatinvesteringen.
Zonder dringende actie waarschuwen wetenschappers dat de mondiale temperatuur tegen het einde van de eeuw met tussen de 2,3°C en 2,8°C zou kunnen stijgen, waardoor grote gebieden onbewoonbaar zouden worden als gevolg van overstromingen, extreme hitte en de ineenstorting van ecosystemen.
Centraal in de gesprekken in Belém zal staan de Verslag over de routekaart Baku-Belém voor 1,3 biljoen dollaropgesteld door de voorzitterschappen van COP29 en COP30. Het bevat vijf prioriteiten om middelen te mobiliseren, waaronder het stimuleren van zes multilaterale klimaatfondsen, het versterken van de samenwerking bij belastingvervuilende activiteiten en het omzetten van staatsschulden in klimaatinvesteringen, een maatregel die ontwikkelingslanden tot 100 miljard dollar zou kunnen opleveren.
Het rapport roept ook op tot het wegnemen van barrières, zoals clausules in investeringsverdragen die bedrijven in staat stellen regeringen aan te klagen wegens klimaatbeleid. Deze geschillen hebben regeringen in 349 gevallen al 83 miljard dollar gekost.
Afgevaardigden komen bijeen voor de Klimaattop die plaatsvindt in Belém, Brazilië.
Wat staat er nog meer op de COP30-agenda?
Een ander belangrijk aandachtspunt in Belém is de laatste ronde van Nationaal bepaalde bijdragen (NDC’s), nationale klimaatplannen die uitleggen hoe landen de uitstoot willen verminderen. Om de opwarming onder de 1,5°C te houden, moeten de mondiale emissies in 2030 met 60 procent zijn gedaald. De huidige NDC’s zouden slechts een reductie van 10 procent kunnen realiseren.
Van de 196 partijen bij de Overeenkomst van Parijs hadden eind september slechts 64 bijgewerkte NDC’s ingediend. Tijdens voorbereidende gesprekken in Duitsland in juni waarschuwden veel landen ervoor dat deze ambitiekloof op de COP30 gedicht moet worden.
Van de afgevaardigden wordt ook verwacht dat ze 100 mondiale indicatoren goedkeuren om de voortgang op het gebied van klimaatadaptatie te volgen, waardoor de resultaten meetbaar en vergelijkbaar worden tussen landen.
Tegenwoordig hebben 172 landen minstens één aanpassingsbeleid of -plan, hoewel 36 daarvan verouderd zijn. De nieuwe indicatoren moeten een transparanter en effectiever beleid helpen vormgeven.
Nu de planeet sneller dan ooit opwarmt, is aanpassing nu een centrale pijler van klimaatactie. Maar het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) waarschuwt dat de financiering voor aanpassing tegen 2035 vertwaalfvoudigd moet worden om aan de behoeften van de ontwikkelingslanden te voldoen.
COP30 zal ook het werkprogramma voor een rechtvaardige transitie bevorderen, dat erop gericht is ervoor te zorgen dat klimaatmaatregelen de ongelijkheid niet vergroten. Groepen uit het maatschappelijk middenveld roepen op tot een ‘Belém-actiemechanisme’ om de inspanningen voor een rechtvaardige transitie te coördineren en de toegang tot technologie en financiering voor de meest kwetsbare landen uit te breiden.
Waarom COP’s belangrijk zijn
De Conferentie van de Partijen bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC), kortweg COP genoemd, blijft het leidende mondiale forum om de klimaatcrisis aan te pakken. Beslissingen worden bij consensus genomen, waardoor de samenwerking op het gebied van mitigatie, aanpassing en financiering wordt bevorderd.
Door de jaren heen hebben de COP’s historische afspraken gemaakt. In 2015 stelde de Overeenkomst van Parijs zich ten doel om de mondiale temperatuurstijging ‘ruim onder de 2°C’ te houden en tegelijkertijd te streven naar een temperatuurstijging van 1,5°C.
Op COP28 in Dubai kwamen landen overeen om fossiele brandstoffen ‘op een eerlijke, ordelijke en rechtvaardige manier’ uit te faseren en de capaciteit voor hernieuwbare energie tegen 2030 te verdrievoudigen. Vorig jaar verhoogde COP29 in Bakoe de jaarlijkse klimaatfinancieringsdoelstelling voor ontwikkelingslanden van $100 miljard naar $300 miljard, met een routekaart die zou worden uitgebreid naar $1,3 biljoen.
Alles bij elkaar genomen heeft het juridische raamwerk dat in de loop van drie decennia onder het UNFCCC is opgebouwd, geholpen een verwachte temperatuurstijging van 4°C tegen het einde van deze eeuw te voorkomen.
COP30 begint op maandag 10 november en loopt tot en met vrijdag 21 november.
